ثبت اختراع – همه چیز درباره مراحل، قوانین و شرایط

در این مقاله، مراحل و قوانین ثبت اختراع را خلاصه توضیح دادیم و برای شروع کسب و کار و جذب بودجه اولیه تولید محصول، پیش فروش را معرفی کردیم.

وقتی برای اولین بار در قرن 15 یوهانس گوتنبرگ دستگاه چاپ را اختراع کرد، کار کاتبان کساد شد و پس از آن آثار ارزشمند یونان در نسخه‌های فراوان منتشر می‌شد. در اوایل قرن 17، اولین روزنامه‌ها در سراسر اروپا ظاهر شدند و چاپخانه نقش مهمی در رشد سواد، تحصیلات و دسترسی به اطلاعات برای مردم عادی ایفا کرد. اختراع دستگاه چاپ و ظهور چاپخانه‌ها تنها یکی از تغییراتی است که در نتیجه اختراعات مهم بشر در زندگی انسان به وجود آمده است. بعد از آن، به دلیل اهمیت مالکیت فکری و ایده، مسئله ثبت اختراع یا پتنت در اروپا معرفی شد.

در سال 1421 اولین حق ثبت اختراع به یک مهندس ایتالیایی برای ساخت یک بارج حمل و نقل سنگ مرمر داده شد. هم‌اکنون، تعداد زیادی درخواست ثبت می‌شود اما با وجود نوآوری در طرح با ثبت همه آن‌ها موافقت نمی‌شود. پس حتما قوانینی وجود دارند. اگر به فکر ثبت اختراع یا کسب اطلاعات در این زمینه هستید از شما دعوت می‌کنیم ادامه مطلب را مطالعه کنید. در ادامه توضیح می‌دهیم: اختراع چه تفاوتی با نوآوری دارد؟ متولی اختراع در ایران چه سازمانی است؟ شرایط و مراحل ثبت اختراع به چه صورت است و چه فرآیندهایی را باید طی کرد؟

اختراع

از ابزارهای باستانی گرفته تا آخرین پیشرفت‌های دیجیتالی و اختراعات و فناوری‌های بشری که تمدن‌ها را شکل داده زندگی در کره زمین متحول شده است. به همین ترتیب، انتظارات و قابلیت‌های هر نسل به نوآوری‌های مردم آن عصر وابسته است. درست مثل زمان اختراع چرخ تا فراهم کردن ملزومات سفر به مریخ این روزها. اما، اکثر اختراعات بزرگ یک مخترع ندارند. در طول سال‌ها، بسیاری از مخترعان خلاق هم در ارتقا و هم در تکامل یک اختراع نقش داشته‌اند. برای مثال، پیدایش اینترنت حاصل تلاش آدم‌های بی‌شماری بود اما معمولا اختراع اینترنت به دانشمند کامپیوتر لارنس رابرتز اطلاق می‌شود. برای اینکه دارنده حق اختراع بتواند دیگران را از استفاده و تولید محصول منع کند، حق اختراع به او اعطا می‌شود.

گفتن حق ثبت اختراع می‌تواند یک حرکت تجاری مهم و حتی بیهوده باشد. در واقع حق ثبت اختراع یک حق انحصاری است که برای اختراع یک محصول یا فرآیندی که به طور کلی روش جدیدی برای انجام کاری فراهم می‌کند یا راه حل جدید فنی برای یک مسئله ارائه می‌دهد اعطا می‌شود. اما ثبت اختراع یا پتنت patent توسط یک کشور به یک مخترع داده می‌شود. بنابراین حق ثبت اختراع فقط در کشور یا حوزه قضایی اداره ثبت اختراعاتی که در آن اعطا شده معتبر است. علاوه‌براین، حق اختراع منفرد صادر می‌شود و از طرف یک شرکت صادر نمی‌‍شود. بهرحال، کسب حق اختراع هم مزیت مالکیت معنوی دارد و هم برای پیشرفت‌های علمی و فنی یک کشور اهمیت بسزایی دارد.

اختراع حاصل و ثمره تلاش فکری مخترع است که در قالب یک محصول صنعتی یا فرآیند صنعتی متبلور می‌شود.

تفاوت بین اختراع و نوآوری

به نظر شما آیفون نوآوری مهمی بود؟ آیپد چطور؟ البته که بود. آیفون یک اکوسیستم متشکل از محتوای دیجیتال، ارتباط از راه دور، و توسعه برنامه‌ای ایجاد کرد. و آیپد با موفقیت روبرو شد و یک «صفحه» جدید با تجربه متفاوت و موبایل سبک ایجاد کرد. همه اختراعات به خودی خود نوآوری‌های موفقی نیستند. آیپد هم یک نوع تبلت شکل تکامل‌یافته تلفن‌های هوشمند، رایانه‌های قابل حمل، و دسترسی به محتوای دیجیتال مانند مجلات و موسیقی است. به عبارتی، همه این اختراعات قبل در دستگاه‌های Kindle ،iPad یا GalaxyTab به خوبی وجود داشتند.

حالا دوباره به ظهور دستگاه چاپ و تاثیرات آن در آموزش و سرعت دسترسی به منابع مختلف فکر کنید. گوتنبرگ اولین کسی بود که فرایند مکانیزه کتابت را ایجاد کرد. او جوهر را به کاغذ منتقل کرد و سرعت تولید نسخه‌های کتار را به طور تصاعدی افزایش داد. حتی، گراهام بل با معرفی تلفن برق  انقلاب بزرگی در تجارت و ارتباطات جهانی ایجاد کرد. یا توماس ادیسون نیز با ساخت لامپ و معرفی سیستم روشنایی در تغییر الگوی خواب انسان‌ها نقش مهمی ایفا کرد. 

همانطور که ملاحظه کردید، اگرچه مردم معمولا از کلمات «اختراع» و «نوآوری» به جای یکدیگر استفاده می‌کنند، این دو مفاهیم متفاوتی هستند. در واقع، اختراع نتیجه تفکری خلاق برای ایجاد چیزی جدید است و می‌تواند یک فرایند یا محصول صنعتی باشد. در حالی که نوآوری به معنای کاربرد یک ایده یا روش است. به عبارتی، یک اختراع معمولاً یک «چیز» است، درحالی‌که نوآوری معمولاً یک ابتکاری است که باعث تغییر رفتار یا تعاملات می‌شود.

ثبت اختراع در ایران

تقریباً هر کشوری قانون ثبت اختراع خود را دارد و شخصی که تمایل به ثبت اختراع در یک کشور خاص دارد باید درخواست ثبت اختراع در آن کشور را ارائه دهد که معمولا هر کشور قوانین و رویه‌های منحصر به فردی دارد. در خارج از کشور، ثبت اختراع در دو مرحله انجام می‌شود اما اگرچه تاریخچه ثبت اختراع در ایران به سال  1310 برمی‌گردد، ثبت اختراع در ایران فقط با تکمیل اظهارنامه به صورت الکترونیکی در وبگاه مالکیت فکری در ایران صورت می‌گیرد. اظهارنامه ثبت اختراع دارای بخش‌های متفاوت است و اطلاعات طرح باید جامع و جزیی باشد.

علاوه بر این، اظهارنامه باید شرایط لازم برای ثبت اختراع را داشته باشد. پس از ارسال اظهارنامه ثبت اختراع، درخواست یا رد می‌شود یا درخواست رفع نقصی مدارک می‌خورد یا ابلاغیه ثبت اختراع برای متقاضی ارسال می‌شود. هرچند هزینه ثبت اختراع در ایران بالا است، هزینه ثبت اختراع بین‌المللی معمولا بیشتر است و ممکن است روند متفاوتی داشته باشد. کانون پتنت ایران مطابق استانداردهای ثبت اختراع خارجی به حمایت از تقاضاهای ثبت‌ اختراع در معاهده همکاری PCT و کشور آمریکا می‌پردازد. در ادامه، به شرایط لازم برای ثبت اختراع اشاره می‌کنیم.

شرایط لازم برای ثبت اختراع

برای اینکه اختراع به ثبت برسد، باید شرایط خاصی را داشته باشد. به طور کلی، چند ویژگی اصلی برای ثبت اختراع وجود دارد که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم.  

  • جدید باشد
  • نوآوری داشته باشد
  • مشکلی را حل کند
  • کاربردی باشد
  • ظرفیت کاربرد صنعتی داشته باشد
  • مطابق قوانین کشور باشد
  • پیشنهاد تبدیل به محصول شده و به بازار عرضه شده باشد
  • طرح در مجله علمی قبلا افشا نشده باشد

همچنین در قانون ثبت اختراعات استثناهایی وجود دارد که بدون توجه به سه شرط اصلی ثبت اختراع (جدید بودن، نوآوری، کاربرد صنعتی) می‌تواند حق انحصاری ثبت کند.

شرایط ثبت طرح صنعتی

حتما شما هم ضرب‌المثل احتیاج مادر اختراع است را شنیده‌اید. هنگام ثبت اختراع باید در نظر داشته باشید این اختراع من چه مشکل و احتیاج را برای بشر برطرف می‌کند. از طرفی، اختراع باید حاوی ابتکار جدید در فن یا صنعت باشد. طبق ماده 2، صنعت شامل صنابع دستی، ماهیگیری،کشاورزی، و خدمات نیز می‌شود. برای گرفتن حق ثبت طرح صنعتی، موارد زیر حتما باید در طرح‌نامه اختراعات صنعتی تعریف شده باشد:

  • چیستی، چرایی و چگونگی اختراع مشخص باشد
  • در پیشرفت صنایع و فناوری نقش داشته باشد
  • کم هزینه باشد
  • در مدت زمان کوتاهی قابل اجرا باشد
ثبت اختراع دستگاه
ارائه تصویر و نقشه از محصول تولیدی در اظهارنامه الزامی است.

حق ثبت اختراع و ایده‌های انتزاعی

و از طرفی، نمیتوان برای ایده های انتزاعی، مانند قوانین طبیعی، فرایندهای ذهنی حق ثبت اختراع به دست آورد. مثلا موارد زیر شرایط ثبت اختراع را ندارند:

  • کشف یک موضوع علمی
  • بیان یک تئوری علمی یا رابط ریاضی
  • خلق یک اثر هنری
  • کشف یک گونه گیاهی یا جانوری
  • ابداع روشی برای مداوای انسان یا حیوان

 به طور کلی، هرچیزی که واجد شرایط ثبت اختراع باشد، می‌تواند حق انحصاری اختراع به آن اعطا شود. یعنی ساخت یا ترکیب مواد جدید، ساخت ماشین آلات هم مشروط به این است که سایر الزامات ثبت اختراع را برآورده کند. در ایران، اختراع به معنای محصول یا فرآیند جدیدی است که باعث پیشرفت صنعتی و اقتصادی شود. با این حال، همانطور که مشاهده کردید، لیستی وجود دارد که هر طرحی به عنوان اختراع در نظر گرفته نمی‌شود.

مراحل ثبت اختراع در ایران

فرآیند ثبت اختراع در ایران با ارائه اطلاعات و ثبت اظهارنامه در سامانه مرکز مالکیت معنوی انجام می‌شود. البته مراحلی دارد که باید قبل از ثبت اطلاعات به تهیه و تنظیم مدارک توجه کنید.

مدارک را تهیه کنید

بنابراین ابتدا می‌بایست مدارک لازم را آماده کنید. اظهارنامه اختراع در اولویت قرار دارد. ابتدا به اداره ثبت مراجعه کرده و تقاضای ثبت اختراع را مطابق اظهارنامه در سه نسخه به زبان فارسی تکمیل نموده و به اداره ثبت تحویل دهید. در موارد استثنا که اسناد اختراع به زبانی غیر از فارسی باشند، ترجمه فارسی مدارک الزامی است.

سپس، می‌بایست در حداکثر 200 کلمه خلاصه‌ای بر اختراع و زمینه‌ای که به آن تعلق دارد نگاشته شود و سه نسخه از آن تهیه شود. جدول، نمودار یا نقشه لازم باید جداگانه ضمیمه شوند.

به جزییات طرح دقت کنید

از طرفی، باید برای اختراع خود یک یا چند ادعا مشخص کنید، مثلا می‌توانید به ویژگی‌های مثبت فنی آن اشاره کنید. سپس، مدارک ثبت هویت متقاضی، مدارک تبت هویت مخترع و مدارک مربوط به حق تقدم و نماینده قانونی را آماده کنید. مدارک ادعای حق تقدم یکی از کلیدی‌ترین اصول توافق نامه بین‌المللی مالکیت فکری محسوب می‌شود و می‌بایست فرم مربوطه را تکمیل و ترجمه رسمی با مهر دادگستری آن را تهیه کنید.

فرمول‌های شیمیایی، نمودارها و معادلات ریاضی باید به بهترین شکل ممکن در اظهارنامه ثبت اختراع ارائه شوند.

اطلاعات را در سایت ثبت کنید

پس از تهیه مدارک، به قسمت ثبت اظهارنامه سامانه مرکز مالکیت معنوی رجوع کنید و مراحل را به دقت دنبال کنید. و نسبت به بارگزاری اطلاعات و ضمائم اقدام نمایید. مرحله آخر، پرداخت هزینه است که به صورت اینترنتی انجام خواهد شد و شماره اظهارنامه ارائه می‌شود. پس از ثبت اختراع، به مخترع یا نماینده قانونی او ورقه اختراعی با جزییات داده می‌شود. یک ماه پس از ثبت اختراع، اداره مالکیت صنعتی یک نوبت ثبت آگهی در روزنامه رسمی کشوری منتشر می‌کند. مدت اعتبار ورقه اختراعی متناسب با درخواست متضاضی بین 5 تا 20 سال خواهد بود.

از پارک علم و فناوری یا پردیس فنی کمک بگیرید

یکی از خدمات شهرک‌ها‌ و پارک علمی و فناوری این است که به پژوهشگران ایرانی کمک می‌کند ابداعات و نوآوری‌هایشان با نام خودشان حق ثبت اختراع بگیرند. پردیس دانشکده‌های فنی نیز این امکان را فراهم می‌کنند تا پژوهشگران طرح خود را به دبیرخانه برسانند و پس از تایید اولیه مدارک خود را ارسال کنند. و پس از جمع‌بندی نظرات داوری، نتیجه نهایی به اداره کل مالکیت فکری اعلام می‌گردد.

مزایای ثبت اختراع

ثبت اختراع مزایا و معایب زیادی دارد. بنابراین، هنگامی‌که تصمیم گرفتید برای ثبت اختراع اقدام کنید، ابتدا درمورد اختراع خود بازبینی انجام دهید و درمورد هزینه‌های احتمالی آن خوب فکر کنید. یکی از مزیت‌های ثبت اختراع، منع دیگران از تقلید، ساخت، فروش و استفاده از اختراع شما بدون اجازه قانونی است. در این صورت، از رقبای خود پیشی می‌گیرید و می‌توانید اختراع خود را به مرحله اجرا وسیع‌تر برسانید. دیگر مزیت آن، امکان فروش حق ثبت اختراع است. در واقع، شما با این روش می‌توانید منبع مهمی درآمدی برای کسب و کار خود فراهم کنید. حتی داشتن گواهینامه ثبت اختراع می‌تواند بر افزایش قیمت و ارزش محصول شما تاثیرگذار باشد. از طرفی، استفاده از تسهیلات بنیاد ملی نخبگان و تاسیس شرکت دانش بنیان از دیگر مزایای ثبت اختراع می‌باشد. 

اگر فکر می‌کنید اختراع شما در کشورهای دیگر نیز پتانسیل دارد و قصد توسعه بازار آن را دارید باید درمورد درخواست ثبت اختراع در سایر کشورها و حمایت از مالکیت معنوی در خارج از کشور اطلاعات بیشتری کسب کنید.

هزینه ثبت اختراع در ایران

همانطور که در بالا هم اشاره کردیم، پرداخت‌ها به صورت الکترونیکی انجام می‌شود. پرداخت هزینه برای موارد متنوعی مانند حق ثبت اظهارنامه، هزینه اصلاح اظهارنامه و ضمائم و رسیدگی به اعتراضات می‌باشد. جالب توجه است که هزینه پرداختی برای افراد حقوقی بیشتر از افراد حقیقی می‌باشد. جدول زیر اطلاعات دقیق‌تری به شما در مورد هزینه ثبت ظرح صنعتی ارائه می‌نماید.

اقلام هزینهحقیقی حقوقی
 حق ثبت اظهارنامه به ازای یک طبقه5 تومان15 تومان
هزینه هر طبقه اضافی در اظهارنامه 2 تومان6 تومان
حق ثبت به ازاء یک طبقه برای پنج سال اول 45 تومان135 تومان
حق ثبت هر طبقه اضافی برای پنج سال اول 10 تومان30 تومان
حق ثبت تمدید به ازاء یک طبقه برای پنج سال دوم 90 تومان270 تومان
حق ثبت تمدید هر طبقه اضافی برای پنج سال دوم20 تومان60 تومان
حق ثبت تمدید به ازاء یک طبقه برای پنج سال سوم45 تومان135 تومان
حق ثبت تمدید به ازاء یک طبقه برای پنج سال سوم   10 تومان30 تومان
جریمه تاخیر در تمدید ثبت دوره پنج ساله دوم 20 تومان60 تومان
جریمه تاخیر در تمدید ثبت دوره پنج ساله سوم10 تومان30 تومان
هزینه استعلام برای انتقال،اجازه بهره برداری یا اعراض5 تومان15 تومان
حق ثبت انتقال قراردادی و قهری    30 تومان90 تومان
هزینه هر بار اصلاح اظهارنامه و ضمائم آن 2 هزار و 500 تومان7 هزار و 500 تومان
هزینه صدور گواهی المثنی 10 تومان30 تومان
هزینه بررسی اظهارنامه ثبت بین المللی به عنوان اداره مبدا5 تومان 15 تومان
هزینه رسیدگی به اعتراض به رد ثبت 50 تومان75 تومان
هزینه رسیدگی به اعتراض به تقاضای ثبت   150 تومان300 تومان
ودیعه تسلیم دادخواست ابطال به دادگاه 300 تومان450 تومان
حق ثبت انتقال اظهارنامه یا اجازه بهره برداری از آن 5 تومان15 تومان
هزینه‌های ثبت صنعتی

قوانین ثبت اختراع در ایران

پس از ثبت اظهارنامه اختراع و اتمام عملیات پرداخت، داوری بر اساس قوانین ثبت اختراع انجام شده و نتیجه به سازمان اسناد و املاک کشور ارسال می‌شود. اما قوانین ثبت اختراع در ایران چیست؟ اگر تمامی مواردی که تا کنون ذکر کردیم را رعایت کنید، از قوانین ثبت اختراع در ایران پیروی کرده‌اید. اما چند نکته و قوانین مهم وجود دارند که در ادامه به آن اشاره می‌کنیم:

  • هر اختراع یا نوآوری که از طریق رسانه‌های گروهی افشا شده باشد، اکتشاف جدید محسوب نمی‌شود
  • کسی که حق استفاده انحصاری از اختراع را دارد باید هرسال حق‌الثبت پرداخت کند و علاقه خود را به ادامه انحصاری بودن اختراع اعلام نماید. در غیر این صورت، پس از فرصت سه ماهه هر کسی می‌تواند از آن اختراع استفاده کند.
  • واگذاری حق اختراع به مالک جدید باید در ایران ثبت شده باشد.

با این حال قوانین ثبت اختراع، به مخترع این فرصت را می‌دهد که از حق انحصاری برای اختراع خود دریافت کند و مانع هرگونه سوءاستفاده شود.

منظور از صنعت، کشاورزی، ماهیگیری، صنایع دستی و خدمات نیز می‌باشد.

مدت زمان مورد نیاز برای ثبت اختراع

متناسب با زمینه طرح، کیفیت نگارش توصیف و ادعای اختراع و میزان آشنایی با فرآیندهای اداری چون اداره ثبت، از تاریخ اظهارنامه حدود 6 تا 12 ماه برای ثبت اختراع زمان نیاز است. و در صورتی‌که درخواست ثبت اختراع مورد قبول واقع نشود متقاضی یا نماینده قانونی او می‌بایست نسبت به ثبت اعتراض اقدام نماید.

سخن پایانی

آنچه خواندید خلاصه‌ای از قوانین ثبت اختراع در ایران بود و حتما متوجه شدید پروسه سخت و زمان‌بری است. در این مقاله اشاره کردیم که قوانین ثبت اختراع در ایران به عوامل متنوعی وابسته است. و برای اظهارنامه باید چه مدارکی تهیه کنید و چه مقدار هزینه برای ثبت درخواست و حتی نماینده قانونی در نظر بگیرید. سپس به ایده پیش فروش اشاره کردیم که می‌توانید بدون سرمایه، مشتریان ایده و طرح صنعتی خود را بشناسید و بودجه تولید محصول خود را آغاز کنید. اگر شما هم قبلا طرحی ثبت کرده‌اید برای ما از تجربه‌تان بنویسید. و اگر دوست دارید در مورد پیش فروش محصول در نیک‌استارتر بیشتر بدانید حتما 9 قدم تا راه‌اندازی کمپین پیش‌فروش موفق را مطالعه کنید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *